Text Size

Witstip

Witstip
Door Dr. L. Lambrecht, clubblad oktober 1998
met dank aan Rosaceus Info

ALLES OVER WITSTIP of Ichthyophthirius multifiliis

Deze ziekte is een van de meest voorkomende in onze aquaria.
Elke aquariaan zal eerder vroeg dan laat hiermee geconfronteerd worden. Ook heeft de handel hierop ingespeeld met een groot gamma van bestrijdingsmiddelen.
De bedoeling van dit artikel is de liefhebber eenvoudige hulpmiddelen te geven om tot een vrij juiste diagnose te komen en dan enkele effectieve behandelingen te bespreken. Ook duiden we op de beperkingen van sommige diagnosemiddelen.

Oorzaak van de ziekte:
Witstip ofwel Ichtyophthirius multifiliis (protozoa/stam ciliophora/klasse ciliata/orde holotricha) is een bolvormig ciliaat dat enkel in het rijpe stadium een typisch hoefijzervormige kern heeft. Deze eencellige parasiet herkennen we onder de microscoop als een bolvormig bewegend diertje met een trilharenkrans er rond. Met de trilharen kan de parasiet zich voortbewegen. Inwendig zien we de kern en de voedingsvakuolen.
Plaats van voorkomen is op de huid en de kieuwen van onze vissen. Ook de typisch traag draaiende voortbeweging maakt het herkennen eenvoudiger. de grootte varieert van 0,2 tot 1mm

Diagnose:

Macroscopisch

Op de slijmhuid en de kieuwen van de vis kunnen we witte stippen waarnemen. Dit zijn niet de parasieten die we zien, maar wel het reactieweefsel dat door de vis gevormd wordt. Daarom is een vroege besmetting met het blote oog niet zichtbaar.
De gedragsveranderingen bij de vis uiten zich door schuren, schichtig op en neer zwemmen tot stil in een hoekje zitten in gevorderde gevallen.
Wanneer de kieuwen zijn aangetast zien we een toegenomen ademfrequentie.
Microscopisch
Toename van slijmhoeveelheid op de huid met daarin de witstip-parasiet in zijn verschillende groeistadia. Deze slijmreactie kan zo algemeen en hevig zijn dat we dat zien als een blauwachtige waas over de vis(vooral bij de cichliden)
Op de kieuwen vinden we analoge verschijnselen. Het is door deze slijmlaag op de kieuwen dat de zuurstofuitwisseling gestoord wordt, hetgeen ademnood tot gevolg heeft.
Staalname gebeurt door kieuwafstrijkje of door een stukje kieuwboog uit te snijden.


Bemerkingen:
* Deze hele cyclus is sterk afhankelijk van de watertemperatuur. daarom is een temperatuurverhoging zonder begeleidende handeling zeker nefast. Dit omdat we de parasitaire cyclus versnellen en tevens de oplosbaarheid van zuurstof in het water verlagen zodat de ademnood van de vissen nog zal toenemen.
* Daar zwermsporen maar een beperkte tijd in het water kunnen vertoeven is het mogelijk om aan biologische bestrijding te doen. Zo kan men de vissen om de drie dagen van aquarium veranderen, zodat de zwemsporen de kans niet krijgen om een nieuwe gastheer te vinden. Ook kunnen planten in quarantaine gehouden worden in visvrij water gedurende enkele dagen. Zodoende voorkomt men cysten in het aquarium te brengen door aankoop van planten of materiaal.
* Quarantaine van vissen is noodzakelijk, doch moet lang genoeg zijn. Het kan gaan van 2 tot 8 weken afhankelijk van de watertemperatuur. Voor koudwatervissen langer dan voor tropische exemplaren.
* Het uitbreken van een ziekteprobleem is ook afhankelijk van de weerstand van de vissen. Een gezonde vis die in goede omstandigheden gehouden wordt, kan de drager zijn van enkele parasieten, zonder daar enige hinder van te ondervinden. De parasiet leeft in harmonie met zijn gastheer. Deze situatie treffen we o.a. aan bij pas gevangen wildexemplaren.
* Uit onderzoek is gebleken dat de vis een zekere immuniteit opbouwt tegen witstip. Zo bieden vissen die vroeger reeds in contact kwamen met deze ziekte meer weerstand tegen herinfectie.
* Bij discussen, die op een temp. van zo'n 30 °C gehouden worden komt vrijwel nooit stip voor, daar de parasiet niet bestand is tegen zo'n hoge temp. Dit kan nuttig aangewend worden ter bestrijding van de stip, indien onze vissen deze temp. wel degelijk de baas kunnen. Men dient hierbij zeker op een goede zuurstoftoevoer te letten, zodat de zuurstofbehoeften gedekt blijven.
* Op de kieuwen en de slijmhuid kunnen de parasieten mooi ingekapseld worden, zodat ze goed beschermd zitten tegen de inwerking van medicamenten. Daarom is een herhaling van de behandeling noodzakelijk.
* Bij een parasitaire besmetting moeten we steeds met complicaties rekening houden, veroorzaakt door bacteriën en schimmels. De beschadiging van de slijmhuid en het kieuwepitheel** vormen een ideale ingangspoort. Enkel in dit geval is een behandeling met bijvoorbeeld antibiotica verantwoord!

GEBRUIK NOOIT ANTIBIOTICA ZONDER VOORAF INLICHTINGEN IN TE ZAMELEN OVER HUN JUISTE WERKING ALSOOK DE MOGELIJKE NEVENEFFECTEN.

Differentiaal diagnose.

* Niet al wat wit is, is witstip! Zo kunnen we ons vergissen met een lymphocystisbesmetting. Macroscopisch gezien vinden we ook hier witte stippen. Deze ziekte komt meestal bij goeramis voor. Microscopisch bewegen echter de ingekapselde stippen niet. Een klassieke witstipbehandeling heeft geen resultaat.

* Schimmelvlekken zijn gemakkelijk te herkennen door hun draadvormige structuur onder microscoop.


* Peperstip of Oodinium, is veel fijner van structuur.
Microscopisch is het een niet-bewegende parasiet.


* Menginfecties met andere parasieten. Zo stelden we vast dat witstip vaak samen met huidwormen(girodactylus), kieuwwormen(dactylogyrus), en trichodina voorkomt.
In deze gevallen geeft een witstipbehandeling slechts een
gedeeltelijke of zelfs geen verbetering. We moeten onze diagnose en behandeling dan vervolledigen.


* Ook inwendige ziektes, zoals wormen, vistuberculose, darmflagellaten en dergelijke meer, zijn nuttig om weten. Het is namelijk zo dat de witstipparasiet profiteert van de verzwakkingtoestand van zijn gastheer zodat hij daar als eerste en in grote hoeveelheid voorkomt. Dit geeft ons duidelijk signalen over de totale gezondheidstoestand van onze vissen.

Behandeling:
In de handel vinden we een breed gamma producten voor de behandeling van witstip. De ene al effectiever dan de andere.
Eerst een lijstje van niet medicamenteuze hulpmiddelen:


* Temperatuursverhoging van een visvrij, besmet aquarium. Hierdoor gaan de cysten vlugger uitkomen en vinden de sporen geen nieuwe gastheer. Ook worden de planten niet nadelig beënvloed door eventuele medicamenten.


* Temperatuursverhoging bij vissen in een quarantainebak samen met medicamentengebruik is toegelaten, op voorwaarde dat men sterk doorlucht en dat de overplaatsingsbehandeling, waarbij de vissen telkens naar een parasietvrij aquarium worden overgebracht. Op deze wijze zorgen we ervoor dat de cyclus onderbroken wordt. Deze methode is arbeidsintensief en door het veelvuldig vangen van de vis verhoogt de kans op slijmhuid beschadiging.

Medicamenten:

medicijn.gif

FMC
Dit is een combinatiepreparaat. De formule luidt als volgt:
Formol 40% 100ml
Methyleenblauw 0,37gram
Malachietgroen-oxalaat(zinkvrij)0,37gram
Van deze stamoplossing gebruikt men 20 tot 30 druppels op 100 l.
Bij zware infectie mag men reeds na 24 uur een nieuwe halve dosis toevoegen, nadat men de helft van het water ververst heeft. Deze stamoplossing kan slechts gedurende een beperkte periode bewaard worden(1 à  2 maanden). DE GIFTIGHEID van de oplossing is water- en vissoortafhankelijk.

MALACHIETGROEN-OXALAAT.(zinkvrij)
Stamoplossing 3 gram/liter
Hiervan dient men 5 druppels/20 liter te gebruiken.
Wanneer er nog problemen zijn na zo'n 48 uur dan kan men de operatie herhalen nadat men het water ververst heeft. Andere stamoplossingen met aangepaste dosis zijn mogelijk.
De oplossing dient koel en lichtvrij bewaard te worden.

METHYLEENBLAUW.
Hierbij lost men 0.3 tot 0.5 gr/100 l op en doet dat gedurende 3 tot 7 dagen in een apart aquarium met vissen.
Bij het gebruik van deze stof moeten we er rekening mee houden dat deze het silicone en andere materialen gaat verkleuren. Ook wordt deze stof niet goed verdragen door sommige planten.
Het product kunnen we uit het water halen door het water te verversen of door gebruik te maken van "actieve kool".

In de handel zijn vele preparaten te vinden tegen witstip. De meeste zijn een combinatie van de hierboven vernoemde producten. Men kan deze gebruiken wanneer ze voorzien zijn van een duidelijke gebruiksaanwijzing.
Hoed U vooral voor kwakzalvermiddeltjes!

Besluit:
We kunnen vaststellen dat een zo bekende en veel voorkomende visziekte toch een heel verhaal met zich meebrengt. Als aquariumhouder is het noodzakelijk hierover goed geïnformeerd te zijn.

**Kieuwepitheel: is de bovenste zeer gevoelige cellaag van het kieuworgaan.

Aanmelden