Text Size

Stress...ook bij onze vissen

STRESS: Ook bij onze vissen
Vrij vertaald door Erik Lievens, clubblad januari 1998

Op welke manier gaan wij ervoor zorgen dat onze waterbewoners zich goed voelen in hun vel, zonder onderhevig te zijn aan stresserende toestanden?

De meeste vissen zijn in staat om weerstand te bieden aan wisselende omstandigheden, andere dan in hun natuurlijke omgeving. Het is echter niet omdat zij overleven, dat zij zich gelukkig voelen. Een vissoort die bijvoorbeeld onder koudere (of warmere) temperaturen gehouden wordt dan noodzakelijk, zal zijn organismen meer moeten activeren. Dit heeft tot gevolg dat hij voortdurend onderhevig zal zijn aan stress. Voor gevoelige vissen kan dit soms fataal zijn. Voortdurende stress vermindert het weerstandsvermogen tegen parasieten en/of ziektekiemen. Deze laatsten zijn bestendig aanwezig in het aquarium. Zwakkere of gestresseerde vissen zullen dus het eerst aangevallen worden. Een beetje stress is niet noodzakelijk dodelijk: in de natuur staan onze lievelingsdieren immers ook onder druk door de aanwezigheid van hun predatoren.

Het is aan ons, als aquariumliefhebber, ervoor te zorgen dat er zo weinig mogelijk toestanden ontstaan waarbij onze vissen zich niet op hun gemak voelen. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat er zich in een juist ingerichte bak geen problemen kunnen voordoen, maar het risico van vissterfte zal zeker verminderen. Menig aquariaan snoeft al eens over de lange perioden dat hij zijn vissen kan houden, ook al worden zij gehouden onder zeer stresserende omstandigheden. Zo een liefhebber leeft op een tijdbom. Het alombekende fenomeen van nu en dan een vis die een natuurlijke dood sterft, met opeens een algehele vissterfte, is geen zeldzaamheid. Als we zorgen dat de levensomstandigheden in het aquarium min of meer overeen stemmen met deze in hun natuurlijke levensloop, zullen onze vissen ons bedanken door hun tekening en kleurenpatroon op z'n best te tonen. Van groot belang is een goede voedering: vissen, die te eenzijdig voedsel worden aangeboden, zullen na verloop van tijd bepaalde tekorten hebben aan vitaminen en gestresseerd geraken. Zoals dit bij alle levende wezens het geval is, moeten ook perioden van rust ingeschakeld worden. Door voortdurend de inrichting van ons aquarium te veranderen, zullen de vissen nooit een aanpassingsperiode kennen.

Wat kunnen nu de oorzaken zijn van stress? In deze opsomming overlopen wij enkele punten die aanleiding kunnen geven tot stress. In elk geval is de graad van stressgevoeligheid verschillend van vis tot vis; u zal er moeten op toezien met welk soort stress u te maken heeft.

Pas uw visbestand aan, aan uw type aquarium. Heeft uw water bijvoorbeeld een hoge hardheid en een hoge pH, houdt dan vissen die zich aan deze waterwaarden kunnen aanpassen.

Slechte nitrietwaarden (ammonia, nitraat en nitriet) duiden op verschillende graden van watervervuiling en vormen samen een van de belangrijkste factoren die stress als gevolg kunnen hebben. Ammoniak is zeer toxisch, zelfs in lage concentraties. Onze vissen zullen onder deze omstandigheden vlug verzwakken. Wordt aan deze toestanden niets gedaan, dan zal dit onvermijdelijk de dood tot gevolg hebben. Om dit te vermijden zullen wij moeten zorgen voor een goed werkende biologische filtering die de afbraakproducten omzet in minder schadelijke stoffen. Hoewel nitraat het eindproduct is van een afbraakproces, kunnen te hoge nitraatwaarden ook stresstoestanden veroorzaken. Een regelmatige waterverversing moet dit kunnen beperken.

De watertemperatuur in uw aquarium moet zoveel mogelijk voldoen aan de noden van de vissen die u gaat houden. Goudvissen hebben bijlange niet zo hoge waarden nodig als onze tropische vissen. Om die reden is het niet aangewezen om goudvissen en tropische vissen onder te brengen in één zelfde aquarium.

Sommige vissen houden van zacht en zuur water; anderen meer van harder en meer alkalisch water. Bekijk uit welke streek uw vissen komen en pas u hieraan aan. Er zijn slechts enkele vissen die zich niets aantrekken van deze waterwaarden. Weer anderen komen voor in brakwater. Voor hen is het noodzakelijk om wat zout aan het water toe te voegen. Voeg slechts toe als al uw waterbewoners een lichte zoutoplossing tolereren. Molly-soorten onder andere houden van wat zouttoevoeging, terwijl meervallen en katvissen zout mijden als de pest.

Vissen die gehouden worden in te kleine aquaria zijn ook onderhevig aan stress en zijn zeer agressief tegenover hun soortgenoten. Uiteraard zijn niet alle vissen geschikt om samen in een aquarium gehouden te worden. Sommige cichlidensoorten hebben kleinere vissoorten op hun menu staan; hierbij speelt het weinig rol over welke soorten het gaat: alles wat in hun muil past eten zij met veel plezier op. Het valt hier natuurlijk niet moeilijk uit te maken dat deze kleine visjes zeer stressgevoelig zijn door de aanwezigheid van deze "bulldozers" (hoe zou u zelf zijn?).

Veel vissoorten zijn in staat om met elkaar te communiceren door een bepaalde houding aan te nemen. Veel cichlidensoorten houden er een rangorde op na. Er wordt via een onderlinge strijd bepaald wie de baas wordt in hun groep. Vissen van bepaalde soorten mogen zelfs de signalen die anderen uitstralen niet herkennen, dit om geharrewar te vermijden.

Er zijn vissen die in scholen zwemmen, anderen die leven als koppel en nog anderen die als eenzaten door het leven gaan. Een scholenvis die gehouden wordt als enkeling, zal zich nooit "happy" voelen, wat terug stress tot gevolg heeft. Ook zijn er vissoorten die niet kunnen verdragen dat er soortgenoten rondzwemmen binnen hun territorium: zij kunnen hierdoor sterk gestresseerd geraken waarbij het zwakste exemplaar er meestal het loodje moet bij neerleggen.

Vissen hebben zuurstof nodig, de een al meer dan de andere. Is er een zuurstoftekort, dan zal uw vis dit vlug laten merken door snelademend aan de oppervlakte te hangen: terug een gedragspatroon van stress.

Houdt er ook rekening mee dat bij een verhoogde temperatuur er ook minder zuurstof in het water zal aanwezig zijn.

Slecht lopende nitrificatieprocessen leiden ook tot stress. Een slecht uitgebalanceerd voedingsplan, het gebruik van voer dat hetzij verouderd is of slecht bewaard, kan ook aanleiding geven tot onrust bij onze vissen. Ze gaan er mager en lusteloos uitzien.

Het regelmatig gebruiken van medicijnen (meestal de verkeerde) kan soms een omgekeerd effect hebben: men creëert toestanden die nog ongunstiger zijn dan als men niets toegevoegd heeft. Hoeveel medicijnen zijn er immers niet die ook onze goede bacteriën vernietigen? Eenmaal uw goed bacteriënbestand is afgebroken kan het biologisch afbraakproces geen doorgang meer vinden en is het zogenaamde biologisch evenwicht verbroken: "Uw aquarium stuikt in elkaar". Sommige soorten kunnen zelfs geen medicijnen verdragen. Toevoeging van onbehandeld water dat chloor en chloramine bevat leidt tot toxische toestanden. Het plots veranderen van de watersamenstelling zal eveneens stress onder de vissen veroorzaken, bijvoorbeeld door het veranderen van pH-waarde en hardheid. Het is van heel groot belang ons water stabiel te houden.

Sommigen onder ons proberen optimale waarden te verkrijgen door toevoeging van allerlei chemische preparaten. Dit is uit den boze: hebben wij bijvoorbeeld een slechte buffer dan mag men nog zoveel stoffen toevoegen als men wil, steeds zal het water haar oorspronkelijke waarden terugnemen.

Biologisch te werk gaan is hier terug een must. Een gestresseerde vis is een zwakke vis. Een gezond exemplaar bouwt zijn eigen afweermechanismen op tegen ongunstige omstandigheden. Een gestresseerde vis vertoont een abnormaal gedragspatroon: hij gaat bijvoorbeeld zwemmen in een waterlaag waar hij niet thuishoort. Als u een Corydora-soort ziet zwemmen aan de oppervlakte, wees dan gerust dat er iets aan de hand is.

Enkele gedragspatronen die een indicatie kunnen zijn van stress:

  • Vissen ademen moeilijk en hangen aan de oppervlakte: dit kan te maken hebben met zuurstoftekort door te weinig watercirculatie? Een verhoogde nitrietwaarde? Gifstoffen in het water?
  • Geen trek in voedsel.
  • Steken zich voortdurend weg: slecht ingericht aquarium?
  • Vissen hebben samengeknepen vinnen en wonden die niet helen: afbraakprocessen die niet gunstig verlopen?

Een juiste inrichting van uw aquarium, een juiste keuze van vissen in functie van de watersamenstelling, een gevarieerd voedselaanbod; al deze factoren zullen ervoor zorgen dat het risico van stress sterk vermindert waardoor onze vissen gezond en "happy" in ons aquarium gaan rondzwemmen.

Aanmelden